دوره جوانی

-اوایل بزرگسالی 20یا23 تا40 سالگی را شامل می شود.تقسیم کردن سال های بزرگسالی به دوره های مجزا دشوار است.زیرا زمان بندی رویدادهای مهم در بین افراد خیلی بیشتر از دوران کودکی و نوجوانی تفاوت دارد.

-مرحله اول زندگی بزرگسالی تکالیف مشتکری را دربردارد:ترک خانه،به اتمام رساندن تحصیلات،شروع کردن یک شغل تمام وقت،کسب استقلال مالی و تشکیل خانواده.

-سه بعد مهم در دوره جوانی که فرد باید به آنها برسد:1.ازدواج 2.شغل 3.مسکن.

نظریه های مهم دوره جوانی

-کارل یونگ:دوره جوانی زمان گسترش به طرف دنیای بیرونی است.افراد جوان می آموزند که با دیگران کنار بیایند و سعی میکنند تا جایی که امکان دارد پاداش های اجتماعی کسب کنند.برای اینکه زنان خصایص زنانه و مردان خصایص مردانه خویش را رشد دهند،تحت فشار اجتماعی قرار می گیرند.مشکل اصلی که جوانان با آن مواجه می شوند غلبه کردن بر گرایش طبیعی چسبیدن به هشیاری محدود کودکی و از این رو اجتناب کردن از مشکلات مربوط به این دوره از زندگی است.

-اریک اریکسون:براساس دیدگاه اریکسون دوره جوانی شامل صمیمیت در برابر انزوا طلبی است.صمیمیت واقعی تنها هنگامی ممکن است که قبل از آن نوعی احساس هویت تثبیت شده وجود داشته باشد.

-بوهلر:جوان پس از درک این نکته که زندگی متعلق به خود اوست بر آن چیره میشود،اینک از توانایی تدوین اصول و هدف های زندگی برخوردار است و برای در دست داشتن آن برنامه ریزی می کند.

-وایلنت:براساس دیدگاه وایلنت زندگی بزرگسالی دارای سه دوره متمایز است:1-دوره استقرار 2-دوره تحکیم 3-دوره گذار

-لوینسون:براساس دیدگاه لوینسون،بنا کردن یک ساختار برای زندگی،هدف تحول در بزرگسالی است.این ساختار دارای دوجنبه است:1.جنبه بیرونی 2.جنبه درونی .       ساختار زندگی:الگو یا طرح اساسی زندگی فرد در هر لحظه معین می باشد.اجزای تشکیل دهنده آن روابط فرد با دیگران،اعم از افراد،گروهها و موسسات است.وظیفه اصلی دوره ساختار سازی،برگزیدن و منسجم کردن اجزا به شیوه ای است که زندگی فرد را بهبود می بخشد.

-نظریه پری:بر اساس این نظریه به تدریج انسان از تفکر دوگانه نگر به سوی تفکر نسبیت گرا می رود.حرکت از دوگانه نگری به سمت نسبیت گرایی احتمالا به افراد جوان محدود میشود که با دیدگاه های متعدد مواجه میشوند و این ویژگی در تحصیلات عالی یافت میشود.پری در نظریه خود به دو مفهوم مهم دیگر اشاره کرد:1.شناخت معرفتی 2.شناخت انطباقی.   شناخت معرفتی:به تاملات ما به نحوه ای که به واقعیت ها،عقاید و ارزش ها میرسیم اشاره دارد.   شناخت انطباقی:تفکری که به یافتن یک پاسخ برای مساله محدود نمیشود بلکه از شرایطش تایید می پذیرد.

-نظریه شای:به نظر شای فعالیت های ذهنی از فراگیری دانش به کاربردی کردن آن طی مراحل چهارگانه تغییر می کند:1-مرحله فراگیری(کودکی و نوجوانی)2-مرحل دستیابی(اوایل بزرگسالی) 3-مرحله مسئولیت(میانسالی) 4مرحله ادغام مجدد(اواخر بزرگسالی).فرد در اوایل بزرگسالی باید مهارت های شناختی خود را با موقعیت ها سازگار کند و بیشتر روی بکاربردن دانش در زندگی روزمره تاکید می ورزد تا یادگیری دانش.

-نظریه ویف:به نظر وی نوجوانی زندگی در احتمالات و بزرگسالی برگشت به مسائل عمل گرایانه است.یعنی تفکر بر موقعیت های عینی و واقعی زندگی استوار است.

-نظریه نیوگارتن:نظریه مبتنی بر تقویم رویداد های مهم است.نیوگارتن معتقد است که تحول بزرگسالی دارای مراحل ثابت نیست،بلکه ساعت اجتماعی انسان یعنی زمان وقوع رویدادها که تحت تاثیر محیط است تحول را مشخص می کند.

-دیدگاه پردازش اطلاعات:بر خلاقیت تاکید می کند و معتقد است با توجه به اینکه ضرورت خلاقیت کاردانی است،بنابراین افراد بزرگسال کاردان تر ودر نتیجه خلاق تر نیز هستند.

تحولات مغزی

-ماده خاکستری مغز و ماده سفید مغز در طول کودکی تا بزرگسالی تغییر می کنند.ماده خاکستری مغز کاهش و ماده سفید مغز افزایش می یابد.

-مغز یک بزرگسال در مقایسه با مغز یک نوجوان توانایی بیشتر در کنترل شناختی دارد به این معنی که بزرگسالان قادر هستند تکانه های رفتاری خود را سرکوب کرده و طبق شرایط،پاسخی مناسب ارائه دهند.

-تحقیقات اخیر روی مغز انسان نشان می دهد که قسمت جلوی مغز که مسئول حل مسئله،پیش بینی پیامدها و تنظیم هیجانات و رفتارهاست تا سن 25 سالگی به طور کامل رشد نکرده است.

-در گذشته باور بر این بود زمانی که انسان به بزرگسالی می رسد مغز تمام توانایی خود برای ایجاد ارتباطات عصبی جدید را از دست می دهد.اما طبق تحقیقاتی که انجام شد به این نتیجه رسیدند مغز توانایی ایجاد ارتباطات عصبی جدید را دارد.

-fusiform gyrus:منطقه ای در مغز است که مسئول شناسایی چهره افراد است.محققان در پژوهش های خود به این نتیجه رسیدند که این منطقه تا بزرگسالی رشد میکند و تکثیر می شود.

-شواهد نشان میدهند وقتی جوانان به طور فزاینده ای در حوزه تلاشی که انتخاب کرده اند کارآمد می شوند،مناطقی از قشر مخ که برای آن فعالیت ها تخصص یافته اند،دستخوش رشد مغز وابسته به تجربه بیشتری می شوند.

تحولات شناختی

-شناخت در بزرگسالان چگونه تغییر می کند؟براساس نظریات،اولا تغییر در ساختار فکر مطرح می گردد.شیوه های تفکر جدید و از لحاظ کیفی متفاوتی که ادامه ی تغییرات شناختی رشد کودکی و نوجوانی هستند.ثانیا بزرگسالی دوران کسب دانش پیشرفته در زمینه ای خاص است و این دستاورد تلویحات مهمی برای پردازش اطلاعات و خلاقیت است.

-بعضی از روانشناسان دوره جوانی را که اوج تندرستی است،به منزله شروع دوره تازه ای از رشد شناختی مرحله ای فراتر از عملیات صوری(تفکر پس صوری)می دانند.

-تغییرات عمده شناختی:قابلیت مسئله یابی،نسبی گرایی،تفکر دیالکتیکی،اندیشیدن درباره نظام ها.

-انتخاب شغل:تصمیم مهمی در دوره بزرگسالی است که همه هی افراد با ان مواجه میشوند.انتخاب شغل یک فرایند تدریجی است که در سه دوره اتفاق می افتد:1-دوره خیالی 2-دوره دودلی 3-دوره واقع گرایی. عواملی که در انتخاب شغل تاثیر می گذارند:شخصیت،خانواده،معلمان،کلیشه های جنسیتی.

-تجربه دانشگاه:سال های تحصیل در دانشگاه،دوره توجه کامل به کاوش ارزشها،نقش ها،و رفتار های دیگر است.دانشگاه برای کمک به این کاوش،دانشجویان را با عقاید و اندیشه های تازه،آزادی ها و فرصت های تازه،و ضروریات عملی واجتماعی جدید مواجه میسازد.

تحولات هیجانی،عاطفی،اجتماعی

-پژوهشی مبتنی بر گزارش های شخصی تایید می کند که صمیمیت مسئله مهم اوایل بزرگسالی است.هم صمیمیت و هم زایندگی در اوایل بزرگسالی پدیدار می شوند.فقط تاکید بر آنها از فردی به فرد دیگر تفاوت دارد.

-بزرگسالی نوظهور:دوره ای است که فرد نوجوانی را پشت سرگذاشته اما هنوز مسئولیت های دوره بزرگسالی را نپذیرفته است.

-تحولاتی که فرد در دوره جوانی می گذراند شامل:عشق،ازدواج،روابط دوستی،مشخص کردن سبک زندگی شخصی،پدر-مادری است.

تحولات جسمانی

-بعد از اینکه ساختار های بدن به حداکثر توانایی و کارایی رسیدند،پیری زیستی یا سالخوردگی شروع می شود که عبارت ست از کاهش عملکرد اندام ها و دستگاههای بدن تحت تاثیر عوامل ژنتیکی در همه اعضای گونه ها.پیری زیستی تحت تاثیر تعداد زیادی عوامل موقعیتی قرار دارد از جمله این موارد میتوان به ساخت ژنتیکی منحصر به فرد شخص،سبک زندگی،محیط زندگی و دوره تاریخی اشاره کرد.پیری زیستی ثابت و تغییر ناپذیر نیست،بلکه میتوان از طریق مداخله های رفتاری و محیطی به مقدار زیاد آن را تغییر داد.

-دستگاه ایمنی:توانایی دستگاه ایمنی برای ایجاد مصونیت در برابر بیماری،در نوجوانی کاهش می یابد و بعد از بیست سالگی افت می کند.

-توانایی تولید مثل:با افزایش سن کاهش می یابد.مشکلات باروری در زنان از 15 تا 50 سالگی افزایش می یابد و در اواسط 30 سالگی سریع تر می شود.سن در توانایی تولید مثل مردان نیز تاثیر می گذارد.

-عملکرد حرکت:کاهش عملکرد قلب و ریه تحت فشار همراه با ضعف تدریجی عضله به تغییرات در عملکرد حرکتی می انجامد.مهارت ورزشی بین 20 تا30 سالگی به اوج می رسد و بعد تنزل می یابد.افراد در اوایل بزرگسالی خود به حداکثر محدوده ی زیستی خود در مهارت حرکتی دست می یابند.

-تندرستی:درآمد،تحصیلات و وضعیت شغلی با تقریبا همه بیماری ها و شاخص های تندرستی رابطه نیرومندی دارند.اوایل بزرگسالی بهترین زمان برای این است که می توانیم با اختیار کردن سبک زندگی سالم تر از مشکلات بعدی جلوگیری کنیم.

-تغذیه:اضافه وزن و چاقی و غذای پرچرب مشکلات غذایی گسترده ای هستند که عواقب درازمدتی برای تندرستی در بزرگسالی دارند.تعداد زیادی از افراد در بزرگسالی(اغلب بیت 25 تا 34 سالگی)افزایش وزن زیادی کسب می کنند و جوانانی که اضافه وزن داشته یا چاق بوده اند معمولا سنگین تر می شوند.

-سومصرف مواد مخدر:اعتیاد به الکل و مواد مخدر مشکلات جدی در اوایال بزرگسالی هستند.این مواد به فرآیندهای شناختی آسیب می رسانند و مشکلات روانی زیربنای اعتیاد را تشدید می کنند و خطر آسیب غیرعمدی و مرگ را افزایش می دهند.

نکات کاربردی

-کار کردن روی مهارت ای مهم زندگی

-سبک زندگی سالم

-یک سرگرمی یا فعالیت ذهنی را دنبال کردن

-کتاب خواندن

-علایق خود را دنبال کردن

-منظم بودن و برنامه ریزی را یاد گرفتن

-اهداف خود را به تعویق نیانداختن

دوره نوجوانی

-نوجوانی دوره ای است که مابین کودکی و بزرگسالی قرار دارد.15 تا 20 سالگی را دوره نوجوانی می گویند.نوجوانی با بلوغ جنسی مشخص میشود،یعنی طغیان ویدادهای زیستی که به بدن بالغ و رسش جنسی می انجامد.نوجوانی توانایی تفکر انتزاعی را به همراه دارد که زمینه جدیدی را برای یادگیری آماده می سازد.

-استنلی هال(طوفان و استرس):هال نوجوانی را فوران امیال غریزی می دانست. این مرحله طوفانی به دوره ای شباهت دارد که انسان ها از موجودات وحشی به افرادی متمدن تکامل یافتند.هال دوره نوجوانی را تولد دوباره نامیده است.

-نکته اول:معرفی استانلی هال:در سال 1844در مزرعه ای در ایالت ماساچوست ایالت متحده امریکا به دنیا آمد ودر سال 1924 درگذشت.بنیانگذار انجمن روان شناسی آمریکا بود و تاثیر چشمگیری بر روانشناسی پرورشی گذارده.عقیده اساسی تکامل را به مسائل رشد آدمی اعمال داشت.در سال 1904 استانلی هال روان شناس،مفهوم نوجوانی را در دو کتاب بزرگ تقدیس نمود،کتاب هایی مملو از توصیفات فیزیولوژیک،روان شناختی و رفتاری که هال با شرم و حیا"علمی" خوانده بودشان.این دو کتاب به مرجع اکثر بحث های مربوط به نوجوانی در چندین دهه بعد تبدیل شد.

-وظایف رشد نوجوانی:1-ایجاد حس هویت 2-سازگار با بدن تغییر کردن 3-توسعه اندیشه انتزاعی 4-مهارت های بین فردی کسب کردن 5-رابطه جدیدی با خانواده خود برقرار کردن 6-تنظیم کردن یک سیستم ارزش 7-برای موفقیت آینده اهداف تعیین کردن.

نظریه های رشد

-نظریه های بیولوژیکی:هال           -نظریه های روانکاوی:فروید،انا فروید

-نظریه های اجتماعی-فرهنگی:مردم شناسی/نظریه یادگیری اجتماعی

-نظریه های شناختی:پیاژه/کلبرگ

-اریک اریکسون(احراز هویت در برابر پراکندگی نقش):نوجوان تمام اکتسابات قبلی یعنی دلبستگی های هیجانی،استقلال،ابتکارات و تحقق های خود را دوباره به میدان می آورد.نوجوان در جستجوی من یا هویت خویش است.نوجوان در پرتو هنجارهایی که مورد تایید افرادی است که نقش ها را در یک گروه اجتماعی مشخص می کنند،درباره خود حکم می کند.تکلیف اساسی نوجوان یافتن شیوه هایی از زندگی است که بتواند تعهدات پایداری را برای او بوجود آورد.سوال اساسی این دوره:من کی هستم و به کجا می روم؟

-جیمز مارسیا(بحران و تعهد):در دیدگاه مارسیا،در پیوستار هویت یابی اریکسون4 وضعیت هویتی به شرح زیر وجود دارد که می توان آنها را برحسب وجود مسئله ای در زمینه هویت از نظر تشخیص و توانایی در حل مسئله،از یکدیگر متمایز کرد.

1-دستیابی به هویت(هویت کسب شده):افرادی که در این وضعیت قرار دارند،بحران هویت را پشت سر گذاشته اند.

2-هویت یابی ناقص(هویت پیش رس):فاقد تجربه بحران هستند و برای تعیین هویت،خود را تسلیم نظر والدین کرده اند.

3-تعلیق هویت(ابهام هویت):افرادی که در این گروه قرار می گیرند،در حال تجربه بحران هویت هستند.

4-پراکندگی هویت(خویشتن یابی):فارغ از این که افراد متعلق به این گروه در گذشته دچار بحران بوده یا نبوده باشند،در هر صورت هنوز مفهوم یکپارچگی از خود حاصل نکرده اند.

-نکته دوم:نیاز اساسی نوجوان از منظر دیوید الکایند:الکایند نظریه مرحله ای خود را در باب مراحل تحول دینی برحسب تغییر در تحول عمومی روانشناختی توضیح داده است.نکته اساسی الکایند این است که نیاز های شناختی کودک به وسیله دین ارضا می شود،با افزایش سن تغییر می کند.این نیازها در طول مراحل پیچیده افزایش می یابد

تحولات اجتماعی

-رشد اخلاقی نظریه کلبرگ:نوجوانان در سطح عرفی رشد اخلاقی قرار دارند.

-آلفرد آدلر

-تاثیرات خانواده،مدرسه و اجتماع

-رابطه های دوستی

تحولات هیجانی

-واکنش به تغییرات وابسته به بلوغ

-حالت روحی نوجوان

-تغییرات در شبکه عاطفی/اجنماعی مغز

-نوجوانان در برابر حوادث استرس زا واکنش شدیدتری نشان میدهند.و محرک های لذت بخش را با شدت بیشتری تجربه می کنند.

تحولات مغزی

-هرس مداوم سیناپس های استفاده نشده در قشر مخ،به ویژه در قشر پیش پیشانی

-اتصالات بین دو نیمکره مغز از طریق جسم پینه ای،و بین قشر پیش پیشانی و مناطق دیگر قشرمخ و مغز درونی،گسترش می یابند،میلین دار می شوند و به ارتباط سریع دست می یابند.در نتیجه،قشر پیش پیشانی مجری کارآمدتری می شود.

-شبکه کنترل شناختی هنوز به طور مطلوب کار نمی کند.

-تغییر در ماده خاکستری قشر مخ

تحولات شناختی

-نظریه پیاژه:به عقیده پیاژه نوجوانان مرحله عملیات صوری را آغاز می کنند که در آن،توانایی تفکر انتزاعی،منظم و علمی را پرورش می دهند.

-فراشناخت:آگاهی از فکر گسترش می یابد و به بینش های تازه درباره راهبردهای موثر برای کسب اطلاعات و حل کردن مسائل،می انجامد.

-استدلال علمی:هماهنگ کردن نظریه با شواهد.این توانایی از کودکی تا نوجوانی بهبود یافته و تا بزرگسالی ادامه می یابد.

-تصمیم گیری:نوجوانان با گذشت زمان،از موفقیت ها و شکست های خود درس می گیرند،از دیگران درباره عواملی که بر تصمیم گیری تاثیر می گذارند اطلاعات می گیرند،وبه فرایند تصمیم گیری فکر می کنند.

-چگونه خطر پذیری مغز یک نوجوان را تغییر می دهد.

تغییرات فیزیولوژیکی

-ترشح هورمون رشد و تیروکسین افزایش می یابد و به افزایش فوق العاده اندازه بدن و رسش استخوان بندی می انجامد.

-هورمون های جنسی استروژن و آندروژن:هورمون جنسی رسش جنسی را کنترل می کند.

-آندروژن ها:هورمون های مردانه نامیده می شوند ،اما در هر دو جنس وجود دارند.بیضه ها هورمون تستوسترون آزاد می کنند که به رشد عضلانی،موی بدن و صورت و ویژگی های مردانه می انجامد.آندروژن فوق کلیوی برای جهش قد دختر و وموی زیر بغل موثر است. آندروژن:تستوسترون،دی هیدروتستوسترون و آندروستن.

-هورمون های زنانه:تخمدان ها استروژن را آزاد می کنند و باعث رشد پستان ها،رحم و واژن می شوند،بدن ویژگی های زنانه به خود می گیرد،چربی در ناحیه ران و باسن انباشته می شود.استروژن ها به تنظیم چرخه قاعدگی نیز کمک می کنند.آندروژن ها که از غده فوق کلیوی ترشح می شوند باعث رشد قدی در دختران می شوند.

تحولات جسمانی

-افزایش سریع قد و وزن دختران و پسران.و این افزایش در دخترها زودتر از پسرها شروع می شود.

-جهش رشد دخترها زودتر اتفاق می افتد.

-پایان رشد بدن حدود 16 تا 5/17 سالگی

-بسته شدن اپی فیزها در انتهای استخوانهای بلند به طور کامل.

-تفاوت های فردی در رشد بلوغ:1-وراثت،2-تغذیه،3-ورزش،4-جایگاه اجتماعی-اقتصادی و قومی،5-سلامت بدن،6-منطقه جغرافیایی،7-تجربه های خانوادگی اولیه،8-دریافت بازخورد از سوی دوستان،والدین،معلمها،فرهنگ و رسانه ها درباره رشد بدنی،تناسبات مورد انتظار رفتاری با رسش فیزیکیشان 9-تجربیات زیست شناختی و هم تجربیات روانی اجتماعی.

تحولات ذهنی

-نکته سوم:الکایند:الکایند مطرح می کند که چهارنوع نیاز ذهنی وجود دارد که با رشد کودک پدیدار می شود و در سرتاسر زندگی پایدار می ماند و دین با پدیدار شدن هر نیاز به آن پاسخ می گوید.به عبارت دیگر،دین امری ذاتی و درونی است و نیازهای ذاتی را برآورده می سازد.الکایند نظریه خود را با فرایند جستجوی شناختی توضیح می دهد.جستجوی شناختی فرایندی است که طی آن نیازها پدیدار می شوند و جنبه از دین که متناظر با آن است،آن را برآورده می سازد.

-پسرهایی که زود بالغ می شوند:آرام،مستقل،متکی به نفس،جذاب،جایگاه بالاتر بین همسالان،نقش رهبری

-دخترانی که زود بالغ می شوند:محبوب نیستند،گوشه گیر،اعتماد به نفس کم،مضطرب هستند،تصور و نگرش نه چندان مثبت نسبت به ظاهر جسمانی خود.

-نوجوانانی که زود بالغ می شوند:روی آوردن به افراد بزرگتر از خود،فعالیت های جنسی،مصرف مواد مخدر و الکل و اعمال بزهکارانه.

-دختران و پسرانی که دیر بالغ می شوند:عدم احساس آرامش،احساس بی تناسبی با همسالان.

-ترشح هورمون های مردانه در پسران موجب تغییرات فیزیکی،ظاهری،روانی می شود و باعث بالا وپایین رفتن حالات روحی می شود.

-نکته چهارم:مرحله چهارم نظریه الکایند در مورد نوجوانان سخن می گوید:مرحله چهارم الکایند "جست وجو برای درک" است.فرد در دوره نوجوانی ظرفیت تفکر صوری پیدا می کند و می تواند به طور کاملتری درباره اشیا،حوادث، و روابط اجتماعی بیندیشد و در مورد چرایی روابط بپرسد.نوجوان می تواند در نتیجه اندیشه و استدلال به نظریه ای درباره روابط اشیا یا روابط اجتماعی دست یابد.الکایند متناظر با ظرفیت نظریه پردازی در نوجوان می گوید:نوجوانی که به مراحل شناسایی مفهوم خدا،نمادسازی و رابطه با خدا دست یافته،پرسش از چرایی روابط به منظور دستیابی به نظریه را آغاز می کند.از آنجا که بسیاری از چیزها به نظر می رسد قابل تبیین نباشد،دین دوباره راه حلی را ارائه می کند.طبق دیدگاه الکایند دین تبیین هایی را برای چیزهایی که فهم ما از تبیین آن ناتوان است فراهم می کند.

تغذیه

-شایع ترین مشکل غذایی نوجوانان،کمبود آهن است.نیاز به آهن در مدت جهش رشد به حداکثر می رسد و در دخترها به علت از دست دادن آهن در طول قاعدگی،بالا می ماند.

-اکثر نوجوانان کلسیم کافی دریافت نمی کنند و کمبود ریبوفلاوین(ویتامینB2) و منیزیم نیز دارند که هر دوی آنها به سوخت و ساز کمک می کنند.

-اختلالات خوردن:1-بی اشتهایی عصبی(به خاطر ترس از چاق شدن به خود گرسنگی می دهند) 2-پرخوری عصبی(رژیم و ورزش سخت همراه با پرخوری،سپس به دنبال آن استفراغ عمدی و خالی کردن معده از غذا)

تمایلات جنسی

-با فرا رسیدن بلوغ،تغییرات هورمونی به افزایش انگیزش جنسی منجر می شود.نوجوانان در پاسخ در مورد اینکه چگونه میل جنسی خود را در روابط اجتماعی کنترل کنند،بسیار نگران می شوند.میل جنسی نوجوانان قویا تحت تاثیر بستر اجتمای آنها قرار دارد.

-فعالیت جنسی زود هنگام تحت تاثیر عوامل ربرو است:اقتصاد ضعیف،محله های پرخطر،پیوندهای اجتماعی ضعیف،نظارت کم،همسالان.

-مدیریت نیازهای جنسی:نوجوانان در معرض اعتیاد به خودارضایی،روابط جنسی محافظت نشده که باعث بیماری های آمیزشی می شود،قرار دارند.برای مدیریت نیازهای جنسی نوجوان یک سری راه حل هایی وجود دارد:ورزش،حذف محرک های محیطی،پرداختن به فعالیت های موردعلاقه برای از بین بردن بیکاری و بی حوصلگی،تنظیم خواب.

نوسانات خلقی در دوران نوجوانی

-تغییرات جسمانی و جنسی باعث نوسانات خلقی در نوجوانان می شود.ترشح هورمون های استروژن و آندروژن دردختران و پسران باعث بالا و پایین شدن حالات روحی آن ها می شود. و در پسران این بالا و پایین شدن حالات روحی بیشتر از دختران است.

-نوجوانی از لحاظ خلقی دوره بی ثباتی است.نوجوانان یا بسیار شاد و پرانژی هستند یا با کوچکترین اتفاق ناراحت و افسرده میشوند.

مصرف و سومصرف موادمخدر و الکل

-نوجوانا امروزی در جامعه وابسته به دارو زندگی می کنند.مصرف مواد مخدر در اغلب نوجوانان صرفا کنجکاوی شدید آن ها درباره رفتارهای بزرگسالانه را منعکس می کند.سومصرف کنندگان مواد مخدر،نوجوانانی آشفته ای هستند که ناخشنودی خود را از طریق اعمال ضد اجتماعی ابراز می کنند.

-عواملی که باعث مصرف مواد  مخدر در نوجوانان می شوند:هیجان خواهی،استرس،افسردگی،ناراحتی جسمانی،عوامل ارثی،جایگاه اجتماعی-اقتصادی پایین،مشکلات سلامت روانی خانواده،مصرف مواد مخدر توسط والدین یا همشیرهای بزرگتر،فقدان صمیمیت و روابط مناسب والدین،سواستفاده جسمی و جنسی،عملکرد ضعیف تحصیلی.